Drewniane zabawki z regionu Hrvatsko zagorje
Obiekt z listy światowego dziedzictwa UNESCO | |
![]() Drewniany koń oraz ptaszek na kółkach na ekspozycji w Muzeum Etnograficznym(inne języki) w Zagrzebiu (2009) | |
Państwo |
|
---|---|
Typ | niematerialne dziedzictwo kulturowe |
Numer ref. | 00233 |
Region[b] | Europa i Ameryka Północna |
Historia wpisania na listę | |
Wpisanie na listę | 2009 |
brak współrzędnych | |
Drewniane zabawki z regionu Hrvatsko zagorje (chorw. Drvene igračke Hrvatskog zagorja) – tradycyjne drewniane zabawki, wykonywane ręcznie od XIX wieku w regionie Hrvatsko zagorje na północy Chorwacji.
W 2009 roku tradycję wyrobu drewnianych zabawek dla dzieci z regionu Hrvatsko zagorje (ang. Traditional manufacturing of children’s wooden toys in Hrvatsko Zagorje[1][2]) wpisano na listę reprezentatywną niematerialnego dziedzictwa kulturowego UNESCO[3].
Charakterystyka
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/56/Krapinsko-zagorska_%C5%BEupanija_in_Croatia.svg/220px-Krapinsko-zagorska_%C5%BEupanija_in_Croatia.svg.png)
Produkcja drewnianych zabawek rozpoczęła się w XIX wieku w kilku wioskach położonych wzdłuż szlaku pielgrzymkowego do sanktuarium Matki Boskiej Śnieżnej w Mariji Bistricy w północnej Chorwacji i trwa do dnia dzisiejszego[4][3]. Współcześnie głównymi ośrodkami ich wytwarzania są wsie Laz Stubički, Laz Bistrički, Tugonica, Gornja Stubica, Turnišće oraz Marija Bistrica w południowo-wschodniej części żupanii krapińsko-zagorskiej[1][4].
Początkowo tworzone były proste zabawki trzcinowe (chorw. žveglice)[1]. Z czasem produkcja zabawek drewnianych wyraźnie ewoluowała, obejmując w szczytowym okresie nawet 120 różnych wzorów[1]. Do ich wyrobu używane jest miękkie drewno wierzbowe, świerkowe, bukowe i klonowe pozyskiwane z okolicznych lasów[3]. Ścinaniem drzew i suszeniem drewna, a następnie jego rzeźbieniem za pomocą szablonów i tradycyjnych narzędzi w celu stworzenia zabawki o pożądanym kształcie zajmują się mężczyźni, miejscowi snycerze[1][2]. Kobiety z kolei odpowiadają za pomalowanie i ozdobienie zabawki, głównie motywami roślinnymi i geometrycznymi, a wiodącymi kolorami zastosowanych farb są czerwony, żółty, niebieski[1] i biały[4]. Z racji ręcznego wykonywania nie ma dwóch takich samych zabawek[4]. Wiedza o ich wytwarzaniu przekazywana jest w rodzinach z pokolenia na pokolenie[4].
Współcześnie wytwarzanych jest ok. 50 motywów zabawek[1]. Należą do nich m.in. gwizdki i fujarki, koniki i ptaszki na kółkach, wizerunki innych zwierząt, w tym gospodarskich czy zaprzęgniętych do wozów, wirujący tancerze, karuzele, a także mebelki do domów dla lalek[1]. Produkuje się także drewniane instrumenty muzyczne dla dzieci, np. chorwackie tanburice, celem wsparcia edukacji muzycznej dzieci wiejskich[2][3]. Oprócz tradycyjnych wzorów, pojawiły się również motywy odzwierciedlające zmiany zachodzące we współczesnym świecie – modele samochodzików, ciężarówek, pociągów, samolotów czy rakiet[2][3][4].
Zabawki sprzedawane są jako pamiątka na targach, na odpustach parafialnych oraz podczas uroczystości religijnych, głównie w sanktuarium maryjnym we wsi Marija Bistrica[4]. W muzeach odbywają się wystawy oraz warsztaty edukacyjne, podczas których prezentowane i promowane jest to dziedzictwo[1].
Niegdyś podobne zabawki na terenie Chorwacji wytwarzane były również we wsiach Vidovec koło Varaždinu oraz Zelovo w Dalmatinskiej zagorze, z czasem jednak produkcja w tych miejscowościach wygasła, a Hrvatsko zagorje pozostało ostatnim regionem ich wyrobu na terenie kraju[1]. Tradycja wpisana jest do Rejestru Dóbr Kultury Republiki Chorwacji (chorw. Registar kulturnih dobara Republike Hrvatske) – nr rej. Z-3357[1][5].
Przypisy
- ↑ a b c d e f g h i j k Traditional manufacturing of children’s wooden toys in Hrvatsko Zagorje – Nomination form [online], ich.unesco.org [dostęp 2024-04-26] (ang.).
- ↑ a b c d Traditional manufacturing of children’s wooden toys in Hrvatsko Zagorje [online], ich.unesco.org [dostęp 2024-04-26] (ang.).
- ↑ a b c d e Polski Komitet ds. UNESCO, Chorwacja [online], www.unesco.pl [dostęp 2024-04-26] (pol.).
- ↑ a b c d e f g Drewniane zabawki i pierniki [online], Visit Zagorje, 22 listopada 2019 [dostęp 2024-04-27] (pol.).
- ↑ Umijeće izrade tradicijskih dječjih igračaka s područja Hrvatskog zagorja [online], Registar Kulturnih Dobara [dostęp 2024-04-27] (chorw.).