Profilaktyka przedekspozycyjna HIV
Profilaktyka przedekspozycyjna HIV (ang. pre-exposure prophylaxis, PrEP) – metoda zapobiegania rozprzestrzeniania się czynnika chorobotwórczego wśród ludzi nienarażonych jeszcze na kontakt z patogenem. Najczęściej używa się tego określenia w profilaktyce wirusa HIV.
Historia
W 2012 Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) zarekomendowała stosowanie PrEP u par, w których jeden partner jest seropozytywny, u MSM oraz u osób transpłciowych[1][2]. W lipcu tego samego roku amerykańska Agencja Żywności i Leków (FDA) po analizie przeprowadzonych wcześniej badań[3][4][5][6][7] dopuściła do użytku lek Truvada jako element profilaktyki HIV/AIDS. Zalecono, by lekarze dokonywali oceny pacjentów, biorąc pod uwagę czynniki takie jak: aktywne życie seksualne, ryzykowne zachowania seksualnie, przyjmowanie narkotyków, związki i kontakty seksualne z osobami seropozytywnymi[8].
Kolejne badania i metaanalizy przeprowadzone w kolejnych latach[9][10][11] potwierdziły spadek ryzyka zakażenia HIV o 51%, przy czym wartość ta znacząco wzrastała w grupie ściśle przestrzegającej przyjmowania leku (high adherence)[12][13]. Raporty z lat 2016-2019 mówią o skuteczności w granicach 99%[14][15].
W październiku 2019 FDA zatwierdziła preparat Descovy do stosowania jako PrEP[16], a w grudniu 2021 Apretude w formie zawiesiny do zastrzyków domięśniowych[17].
Schemat postępowania
Wdrożenie i stosowanie profilaktyki przedekspozycyjnej muszą być poddane ścisłej i regularnej kontroli lekarskiej. Poszczególne kroki można ująć w poniższy schemat[18][19]
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/98/Gilead_Truvada_for_HIV_PrEP_-_Blue_Pills_%2848610083847%29.jpg/220px-Gilead_Truvada_for_HIV_PrEP_-_Blue_Pills_%2848610083847%29.jpg)
Etap 0 – przed rozpoczęciem
- Wywiad z pacjentem i ustalenie wskazań do stosowania PrEP (wysokie ryzyko zakażenia)
Etap 1 – rozpoczęcie
- Wykluczenie zakażenia HIV, HBV, STD
- Morfologia krwi, kontrola stanu nerek
Etap 2 – stosowanie
- Pierwsza wizyta lekarska po miesiącu, badania w kierunku HIV, HBV, STD, kontrola stanu zdrowia
- Kolejne wizyty co trzy miesiące, badania jw.
Etap 3 – zakończenie
- Wykluczenie zakażenia HIV (badanie po 12 tygodniach od zakończenia)
- Kontrola stanu zdrowia
- Ocena ryzyka zakażenia
Ważnym zadaniem lekarza prowadzącego jest ocena, na ile pacjent przestrzega regularnego przyjmowania leku oraz ewentualne skierowanie na konsultację psychologiczną[20].
Leki i dawkowanie
Podstawowym lekiem stosowanym w PrEP jest Truvada, antyretrowirusowy lek złożony w postaci tabletki powlekanej, w skład którego wchodzi emtrycytabina 200 mg i tenofowir (dizoproksyl tenofowiru) 245 mg[21]. Lek ten można przyjmować na dwa sposoby[22]:
- codziennie – jedna tabletka każdego dnia o tej samej godzinie
- doraźnie – 2 tabletki od 24 do 2 godzin przed stosunkiem, po jednej tabletce przez 2 kolejne dni po stosunku.
Drugim lekiem dopuszczonym do obrotu jest Descovy, tabletki powlekane. W skład tego leku wchodzą emtrycytabina 200 mg i tenofowir (alafenamid tenofowiru) (10 mg lub 25 mg)[23]. Ten środek może być stosowany tylko codziennie i nie jest zatwierdzony do użytku dla cis-kobiet[22].
Trzecim lekiem, jedynym do tej pory (2022) w formie zastrzyku domięśniowego, jest Apretude zawierający 600 mg kabotegrawiru w 3 ml zawiesiny. Po pierwszych dwóch dawkach podanych w odstępie miesiąca, kolejne podaje się co 2 miesiące[24]. Zaletą tego rozwiązania jest brak konieczności codziennego przyjmowania, co gwarantuje większą dyskrecję. Może to być ważne szczególnie dla osób żyjących w środowisku skłonnym do ostracyzmu.
Przeciwwskazania i efekty uboczne
Pierwszym przeciwwskazaniem do stosowania preparatów Truvada i Descovy jest seropozytywność[25][26]. Należy również wykluczyć nadwrażliwość na substancję czynną i/lub substancje pomocnicze[27][23].
Wśród efektów ubocznych mogą wystąpić[28]:
- Bardzo często – ból i zawroty głowy, biegunka, nudności, wymioty, zwiększona aktywność kinazy kreatynowej, hipofosfatemia, astenia;
- Często – neutropenia, reakcje uczuleniowe, hiperglikemia, hipertrójglicerydemia, bezsenność, niezwykłe sny, zawroty i ból głowy, zwiększona aktywność amylazy, zwiększona aktywność lipazy w surowicy, wymioty, bóle brzucha, dyspepsja, zwiększona aktywność aminotransferazy asparaginianowej (AspAT) i (lub) aminotransferazy alaninowej (AlAT) w surowicy, hiperbilirubinemia, wysypka, świąd, pokrzywka, przebarwienie skóry (nadmierna pigmentacja), ból, astenia, wzdęcia;
- Niezbyt często – niedokrwistość, obrzęk naczynioruchowy, hipokaliemia, zapalenie trzustki, rabdomioliza, osłabienie mięśni, zwiększenie stężenia kreatyniny, białkomocz, zaburzenia czynności kanalika bliższego nerki w tym zespół Fanconiego;
- Rzadko – kwasica mleczanowa, stłuszczenie wątroby, zapalenie wątroby, obrzęk naczynioruchowy, osteomalacja (objawiająca się bólem kości i rzadko przyczyniające się do złamań), miopatia, niewydolność nerek (ostra i przewlekła), ostra martwica kanalików nerkowych, zapalenie nerek (w tym ostre śródmiąższowe zapalenie nerek), moczówka prosta pochodzenia nerkowego
Dostępność preparatów i refundacja
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/00/Aidsmap-EACS-SOC-PrEP.png/268px-Aidsmap-EACS-SOC-PrEP.png)
Od 2012 do 2022 wiele krajów na całym świecie dopuściło stosowanie PrEP jako jeden z elementów zapobiegania rozprzestrzeniania się HIV/AIDS. USA zaaprobowały lek już w 2012[8]. W 2018 dołączyły do Stanów kolejne kraje: Korea Południowa (płatny)[29], Kanada, Izrael, Kenia, RPA[30], Australia (subsydiowany)[31], Nowa Zelandia (subsydiowany)[32].
W Europie pierwszym krajem, który dopuścił PrEP była Francja w 2015[33]. Rok później Norwegia ogłosiła, że Truvada będzie całkowicie subsydiowana przez państwo, stając się tym samym pierwszym krajem, który oferuje PrEP gratis[34].
W 2019 PrEP refundowało 14 krajów Europy: Belgia, Bośnia i Hercegowina, Chorwacja, Dania, Francja, Niemcy, Islandia, Luksemburg, Mołdawia, Holandia, Norwegia, Portugalia, Szwecja oraz Irlandia Północna i Szkocja w ramach Zjednoczonego Królestwa. W 10 krajach dostępne były zamienniki nie w pełni refundowane: Armenia, Austria, Czechy, Finlandia, Irlandia, Izrael, Włochy, Malta, Polska i Szwajcaria. Kolejne 4 państwa – Gruzja, Grecja, Słowenia, Hiszpania, Ukraina oraz Anglia i Walia w Wielkiej Brytanii – zgłosiło dostępność PrEP tylko w ramach projektów pilotażowych, badawczych lub demonstracyjnych[35].
Jedną z najpoważniejszych przeszkód w upowszechnianiu się profilaktyki przedekspozycyjnej jest cena lekarstw. Przykładowo w Polsce (dane na 15 marca 2022) Truvada kosztuje 4618 PLN/30 tabletek (zamiennik 880 PLN)[36], a Descovy 565 PLN/30 tabletek[37].
Zobacz też
- profilaktyka poekspozycyjna HIV
- Stowarzyszenie Lambda Warszawa
Przypisy
- ↑ Consolidated guidelines on the use of antiretroviral drugs for treating and preventing HIV infection. Second edition, World Health Organization, 2016, s. 52, ISBN 978-92-4-154968-4 .
- ↑ Guidance on oral pre-exposure prophylaxis (PrEP) for serodiscordant couples, men and transgender women who have sex with men at high risk of HIV: recommendations for use in the context of demonstration projects., Genewa: World Health Organization, 2012 (ang.).
- ↑ Lisa A.L.A. Grohskopf Lisa A.L.A. i inni, Randomized trial of clinical safety of daily oral tenofovir disoproxil fumarate among HIV-uninfected men who have sex with men in the United States, „Journal of Acquired Immune Deficiency Syndromes (1999)”, 64 (1), 2013, s. 79–86, DOI: 10.1097/QAI.0b013e31828ece33, ISSN 1944-7884, PMID: 23466649 [dostęp 2022-03-14] .
- ↑ Robert M.R.M. Grant Robert M.R.M. i inni, Preexposure chemoprophylaxis for HIV prevention in men who have sex with men, „The New England Journal of Medicine”, 363 (27), 2010, s. 2587–2599, DOI: 10.1056/NEJMoa1011205, ISSN 1533-4406, PMID: 21091279, PMCID: PMC3079639 [dostęp 2022-03-14] .
- ↑ KachitK. Choopanya KachitK. i inni, Antiretroviral prophylaxis for HIV infection in injecting drug users in Bangkok, Thailand (the Bangkok Tenofovir Study): a randomised, double-blind, placebo-controlled phase 3 trial, „The Lancet”, 381 (9883), 2013, s. 2083–2090, DOI: 10.1016/S0140-6736(13)61127-7, ISSN 1474-547X, PMID: 23769234 [dostęp 2022-03-14] .
- ↑ Jared M.J.M. Baeten Jared M.J.M. i inni, Antiretroviral Prophylaxis for HIV-1 Prevention among Heterosexual Men and Women, „The New England journal of medicine”, 367 (5), 2012, s. 399–410, DOI: 10.1056/NEJMoa1108524, ISSN 0028-4793, PMID: 22784037, PMCID: PMC3770474 [dostęp 2022-03-14] .
- ↑ Michael C.M.C. Thigpen Michael C.M.C. i inni, Antiretroviral Preexposure Prophylaxis for Heterosexual HIV Transmission in Botswana, „The New England Journal of Medicine”, 367 (5), 2012, s. 423–434, DOI: 10.1056/NEJMoa1110711, ISSN 0028-4793, PMID: 22784038 [dostęp 2022-03-14] .
- ↑ a b US Public HealthU.P.H. Service US Public HealthU.P.H., PREEXPOSURE PROPHYLAXIS Preexposure prophylaxis for the prevention of HIV infection in the United States - 2014. A clinical practice guideline [online], 2014, s. 12 [zarchiwizowane z adresu 2018-04-11] .
- ↑ G.G. Fonner G.G., R.R. Grant R.R., R.R. Baggaley R.R., Oral pre-exposure prophylaxis (PrEP) for all populations: a systematic review and meta-analysis of effectiveness, safety, and sexual and reproductive health outcomes , Ten plik jest uzupełnieniem Guideline on when to start antiretroviral therapy and on pre-exposure prophylaxis for HIV.
- ↑ Jared M.J.M. Baeten Jared M.J.M. i inni, Single-agent tenofovir versus combination emtricitabine plus tenofovir for pre-exposure prophylaxis for HIV-1 acquisition: an update of data from a randomised, double-blind, phase 3 trial, „The Lancet. Infectious Diseases”, 14 (11), 2014, s. 1055–1064, DOI: 10.1016/S1473-3099(14)70937-5, ISSN 1474-4457, PMID: 25300863, PMCID: PMC4252589 [dostęp 2022-03-14] .
- ↑ JamesJ. Wilton JamesJ. i inni, Pre-exposure prophylaxis for sexually-acquired HIV risk management: a review, „HIV/AIDS (Auckland, N.Z.)”, 7, 2015, s. 125–136, DOI: 10.2147/HIV.S50025, ISSN 1179-1373, PMID: 25987851, PMCID: PMC4422285 [dostęp 2022-03-14] .
- ↑ Consolidated guidelines..., s. 53-54 (ang.).
- ↑ PrEP [online], Społeczny Komitet ds. AIDS [dostęp 2022-03-14] (pol.).
- ↑ Effective HIV Prevention Strategies | HIV Risk and Prevention Estimates | HIV Risk and Prevention | HIV/AIDS | CDC [online], www.cdc.gov, 8 grudnia 2021 [dostęp 2022-03-14] (ang.).
- ↑ PrEP [online], www.prep.edu.pl [dostęp 2022-03-14] .
- ↑ Office of theO.t. Commissioner Office of theO.t., FDA approves second drug to prevent HIV infection as part of ongoing efforts to end the HIV epidemic [online], FDA, 20 lutego 2020 [dostęp 2022-03-14] (ang.).
- ↑ Office of theO.t. Commissioner Office of theO.t., FDA Approves First Injectable Treatment for HIV Pre-Exposure Prevention [online], FDA, 20 grudnia 2021 [dostęp 2022-03-14] (ang.).
- ↑ PrEP [online], www.prep.edu.pl [dostęp 2022-03-14] .
- ↑ Prep [online], www.ptnaids.pl [dostęp 2022-03-15] .
- ↑ Program edukacyjny - Portal edukacyjny Krajowego Centrum ds. AIDS [online], www.hiv-aids.edu.pl [dostęp 2022-03-14] .
- ↑ Truvada (emtrycytabina + tenofowir (dizoproksyl tenofowiru)) tabletki powlekane - działanie, dawkowanie, cena, refundacja | Medycyna Praktyczna [online], www.mp.pl [dostęp 2022-03-14] .
- ↑ a b https://www1.nyc.gov/assets/doh/downloads/pdf/imm/prep-on-demand-po.pdf (pol.)
- ↑ a b Descovy (emtrycytabina + tenofowir (alafenamid tenofowiru)) tabletki powlekane - działanie, dawkowanie, cena, refundacja | Medycyna Praktyczna [online], www.mp.pl [dostęp 2022-03-14] .
- ↑ Apretude Dosage Guide [online], Drugs.com [dostęp 2022-03-15] (ang.).
- ↑ DailyMed - TRUVADA- emtricitabine and tenofovir disoproxil fumarate tablet, film coated [online], dailymed.nlm.nih.gov [dostęp 2022-03-15] .
- ↑ DailyMed - DESCOVY- emtricitabine and tenofovir alafenamide tablet [online], dailymed.nlm.nih.gov [dostęp 2022-03-15] .
- ↑ Truvada - ulotka (dawkowanie, zastosowanie, interakcje) - KtoMaLek.pl [online], ktomalek.pl [dostęp 2022-03-15] (pol.).
- ↑ Truvada - ulotka, skład, dawkowanie i działanie [online], www.medme.pl [dostęp 2022-03-15] (pol.).
- ↑ ShannonS. Power ShannonS., Korea has just approved PrEP but who can afford it at that price? [online], Gay Star News, 2018 [dostęp 2022-03-15] (ang.).
- ↑ Canada and Israel OK Truvada as PrEP to Prevent HIV [online], POZ, 2016 [dostęp 2022-03-15] (ang.).
- ↑ admin, Pre-exposure prophylaxis (PrEP) [online], Australian Federation of AIDS Organisations [dostęp 2022-03-15] (ang.).
- ↑ HIV prevention drug Truvada to be publicly funded in New Zealand [online], 1 News [dostęp 2022-03-15] (ang.).
- ↑ European PrEP programmes face two big issues: how to get more people coming forward, and how to serve them if they do [online], aidsmap.com [dostęp 2022-03-15] (ang.).
- ↑ ShannonS. Power ShannonS., Norway becomes first country to offer free PrEP [online], Star Observer, 21 października 2016 [dostęp 2022-03-15] (ang.).
- ↑ RosalieR. Hayes RosalieR. i inni, Estimating the ‘PrEP Gap’: how implementation and access to PrEP differ between countries in Europe and Central Asia in 2019, „Eurosurveillance”, 24 (41), 2019, s. 1900598, DOI: 10.2807/1560-7917.ES.2019.24.41.1900598, ISSN 1560-7917, PMID: 31615599, PMCID: PMC6794989 [dostęp 2022-03-15] (ang.).
- ↑ Kup Truvada online I PrEP I Apteka Treated.com | Dostawa leku gratis [online], pl.treated.com [dostęp 2022-03-15] .
- ↑ Descovy [online], pl.thesocialmedwork.com [dostęp 2022-03-15] (pol.).
Bibliografia
- Consolidated guidelines on the use of antiretroviral drugs for treating and preventing HIV infection (2016)
- Guideline on When to Start Antiretroviral Therapy and on Pre-Exposure Prophylaxis for HIV
Linki zewnętrzne
- http://www.prep.edu.pl/index.php
- Polskie Towarzystwo Naukowe AIDS
- Portal edukacyjny Krajiowego centrum ds. AIDS
- CDC (ang.)
- Truvada home page
- Oral PrEP eLearning Resource Package
- Opinia Rady Przejrzystości nr 18/2019 z dnia 14 stycznia 2019 roku
Przeczytaj ostrzeżenie dotyczące informacji medycznych i pokrewnych zamieszczonych w Wikipedii.
- Britannica: topic/pre-exposure-prophylaxis