Stopa (metryka)
Stopa (od łac. pes) – najmniejsza jednostka miary wierszowej. W antycznej wersyfikacji iloczasowej (w literaturze greckiej i łacińskiej) stopami były powtarzające się układy sylab długich i krótkich. W nowożytnej wersyfikacji – dla potrzeb literatury tworzonej w językach pozbawionych zjawiska iloczasu – pojęcie stopy zmodyfikowano, określając nim powtarzające się układy sylab akcentowanych i nieakcentowanych. We współczesnej wersologii stopę definiuje się jako element metrum, który nie istnieje samodzielnie[1]. Podstawową jednostką budowy utworu wierszowanego w tym ujęciu jest wers, natomiast stopa to dająca się wydzielić część abstrakcyjnego wzorca, a nie realny byt językowy. Adam Kulawik pisze, że stopa to "powtarzalny w swym kształcie sylabiczno-akcentowym segment metru"[2]. Niektórzy badacze – zwłaszcza Kazimierz Budzyk – w ogóle odrzucają teorię stopową, motywując swoją decyzję tym, że obiektem badań powinny być rzeczywiste zjawiska prozodyczne, a nie konstrukty myślowe[3].
Lista stóp
Legenda: duże S oznacza sylabę długą lub akcentowaną; małe s oznacza sylabę krótką lub nieakcentowaną.
Według liczby mor
- Dwumorowa:
- pirychej (pirrychej, dybrach): ss
- Trzymorowe:
- jamb: sS
- trochej (chorej): Ss
- trybrach: sss
- Czteromorowe:
- amfibrach: sSs
- anapest: ssS
- daktyl: Sss
- dypirychej (tetrabrach, proceleusmatyk): ssss
- spondej: SS
- Pięciomorowe:
- amfimakr (amfimacer, kretyk): SsS
- antybakch (antybakchej, palimbakchej): SSs
- bakch (bakchej): sSS
- peon pierwszy: Ssss
- peon drugi: sSss
- peon trzeci: ssSs
- peon czwarty: sssS
- Sześciomorowe:
- antyspast: sSSs
- chorijamb: SssS
- jonik a maiore: SSss
- jonik a minore: ssSS
- dyjamb: sSsS
- dytrochej (dychorej): SsSs
- molos (trymakr): SSS
- Siedmiomorowe:
- epitryt pierwszy: sSSS
- epitryt drugi: SsSS
- epitryt trzeci: SSsS
- epitryt czwarty: SSSs
- Ośmiomorowa:
- dyspondej: SSSS
Według liczby sylab
- Dwusylabowe:
- jamb: sS
- pirychej (pirrychej, dybrach): ss
- spondej: SS
- trochej (chorej): Ss
- Trzysylabowe:
- Czterosylabowe:
- antyspast: sSSs
- chorijamb: SssS
- jonik a maiore: SSss
- jonik a minore: ssSS
- dyjamb: sSsS
- dypirychej (tetrabrach, proceleusmatyk): ssss
- dyspondej: SSSS
- dytrochej (dychorej): SsSs
- epitryt pierwszy: sSSS
- epitryt drugi: SsSS
- epitryt trzeci: SSsS
- epitryt czwarty: SSSs
- peon pierwszy: Ssss
- peon drugi: sSss
- peon trzeci: ssSs
- peon czwarty: sssS
Najczęstsze stopy w poezji polskiej (na podstawie "Poetyki" Kulawika)
- trochej: Ss
- jamb: sS
- daktyl: Sss
- amfibrach: sSs
- anapest: ssS
- peon3: ssSs
Przypisy
Zobacz też
![]() | Zobacz hasło stopa w Wikisłowniku |
- p
- d
- e
- GND: 4240922-6
- PWN: 3979962
- Britannica: art/foot-prosody