Zwiastowice
![]() | Ten artykuł dotyczy wsi w województwie opolskim. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa. |
wieś | |||
![]() Kaplica pw. Najświętszej Panny Marii | |||
Państwo |
| ||
---|---|---|---|
Województwo | |||
Powiat | prudnicki | ||
Gmina | Głogówek | ||
Liczba ludności (2011) | 230[2] | ||
Strefa numeracyjna | 77 | ||
Kod pocztowy | 48-250[3] | ||
Tablice rejestracyjne | OPR | ||
SIMC | 0494054 | ||
Położenie na mapie gminy Głogówek ![]() | |||
Położenie na mapie Polski ![]() | |||
Położenie na mapie województwa opolskiego ![]() | |||
Położenie na mapie powiatu prudnickiego ![]() | |||
![]() | |||
|
Zwiastowice (dodatkowa nazwa w j. niem. Schwesterwitz) – wieś w Polsce, położona w województwie opolskim, w powiecie prudnickim, w gminie Głogówek[4][5]. Historycznie leży na Górnym Śląsku, na ziemi prudnickiej. Położona jest na terenie Kotliny Raciborskiej, będącej częścią Niziny Śląskiej. Przepływa przez nią rzeka Stradunia.
W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do ówczesnego województwa opolskiego.
Według danych na 2011 wieś była zamieszkana przez 230 osób[2].
Przysiółkiem wsi jest Mikulsko[4][5].
Geografia
Położenie
Wieś jest położona w południowo-zachodniej Polsce, w województwie opolskim, około 16 km od granicy z Czechami, w zachodniej części Kotliny Raciborskiej. Należy do Euroregionu Pradziad[6]. Leży na terenie Nadleśnictwa Prudnik (obręb Prudnik)[7]. Przez granice administracyjne wsi przepływa rzeka Stradunia.
Środowisko naturalne
W Zwiastowicach panuje klimat umiarkowany ciepły. Średnia temperatura roczna wynosi +8,4 °C. Duże zróżnicowanie dotyczy termicznych pór roku. Średnie roczne opady atmosferyczne w rejonie Zwiastowic wynoszą 633 mm. Dominują wiatry zachodnie[8].
SIMC | Nazwa | Rodzaj |
---|---|---|
0494060 | Mikulsko | przysiółek |
Nazwa
Wieś po raz pierwszy zanotowana w dokumencie z 1223 roku w zlatynizowanej, staropolskiej formie „Zuesloua”[10]. Niemiecki historyk Colmar Grünhagen w komentarzach do tego dokumentu z roku 1866 podaje także inne nazwy miejscowości: zlatynizowane Zuestoua i Zuestona oraz zgermanizowaną Schwesterwitz[10].
W alfabetycznym spisie miejscowości na terenie Śląska wydanym w 1830 roku we Wrocławiu przez Johanna Knie wieś występuje pod polską nazwą Siostrowic oraz niemiecką Schwesterwitz[11]. Topograficzny opis Górnego Śląska z 1865 roku notuje wieś pod polską nazwą Swiastowice, a także zgermanizowaną Schwesterwitz we fragmencie: „Schwesterwitz (polnisch Siostrowice und Swiastowice)”[12].
9 września 1947 r. nadano miejscowości polską nazwę Zwiastowice[13].
Historia
We wsi znajdują się stanowiska archeologiczne z epoki kamienia[14].
Pierwsze wzmianki o Zwiastowicach pochodzą z 8 września 1223 roku z łacińskiego dokumentu wydanego przez biskupa wrocławskiego Wawrzyńca[10]. Wieś została założona przez zakon cystersów w Kazimierzu[15]. W 1562 właścicielem Zwiastowic był Krzysztof Warkocz (Warkotsch) z Nieszkowic[16].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Gemeindesiegel_Schwesterwitz%2C_Neust%C3%A4dter_Kreis_-_Piecz%C4%99%C4%87_Zwiastowice%2C_Powiat_Prudnicki_%281903%29.jpg/170px-Gemeindesiegel_Schwesterwitz%2C_Neust%C3%A4dter_Kreis_-_Piecz%C4%99%C4%87_Zwiastowice%2C_Powiat_Prudnicki_%281903%29.jpg)
Do 1742 wieś należała do powiatu sądowego głogóweckiego w Monarchii Habsburgów[17]. Po I wojnie śląskiej znalazła się w granicach Królestwa Prus i weszła w skład powiatu prudnickiego w prowincji Śląsk[18]. W 1810 Zwiastowice przestały być własnością cystersów[15]. W 1818 roku wieś liczyła folwark, 12 rolników, 19 ogrodników, 4 małych rolników i młyn wodny. Właściciel Zwiastowic Graf von Harrach z Rozkochowa, w 1830 założył nowy folwark o nazwie Oberhof. Miejscowa szkoła podstawowa (ob. świetlica wiejska) została wybudowana w 1838[14]. Około 1850 majątek w Zwiastowicach był własnością Ernsta von Seherr-Thossa[19]. W 1853 poświęcona została kaplica Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny w Zwiastowicach[14]. Wieś posiadała swoją własną pieczęć, która przedstawiała w polu dwie kobiety trzymające się za ręce, a w otoku napis: SCHWESTERWITZ GEM: SIG / NEYSTAETER CREIS (pol. Gmina Zwiastowice / Powiat Prudnicki)[20].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/92/5673_Ober-Glogau_1913_%28Schwesterwitz%29.jpg/220px-5673_Ober-Glogau_1913_%28Schwesterwitz%29.jpg)
Według spisu ludności z 1 grudnia 1910, na 416 mieszkańców Zwiastowic 21 posługiwało się językiem niemieckim, 382 językiem polskim, a 3 było dwujęzycznych[21]. Po I wojnie światowej na bokach krzyża przy kaplicy Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny w Zwiastowicach umieszczone zostały tablice upamiętniający mieszkańców wsi, którzy zginęli podczas niej[14].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3e/2011-10_Zwiastowice_05.jpg/170px-2011-10_Zwiastowice_05.jpg)
W 1921 w zasięgu plebiscytu na Górnym Śląsku znalazła się tylko część powiatu prudnickiego. Zwiastowice znalazły się po stronie wschodniej, w obszarze objętym plebiscytem[22]. Do głosowania uprawnionych było w Zwiastowicach 288 osób, z czego 234, ok. 81,2%, stanowili mieszkańcy (w tym 231, ok. 80,2% całości, mieszkańcy urodzeni w miejscowości). Oddano 282 głosy (ok. 97,9% uprawnionych), w tym 281 (99,6%) ważne; za Niemcami głosowało 219 osób (77,9%), a za Polską 62 osób (22,1%)[23].
W 1934 w Zwiastowicach została założona jednostka ochotniczej straży pożarnej[14].
Po II wojnie światowej, od marca do maja 1945 powiat prudnicki znajdował się pod kontrolą radzieckiej komendantury wojskowej. 11 maja 1945 polska administracja przejęła władzę cywilną w powiecie prudnickim[24]. Mieszkańcom Zwiastowic, posługującym się dialektem śląskim bądź znającym język polski, pozwolono pozostać we wsi po otrzymaniu polskiego obywatelstwa.
W latach 1945–1950 Zwiastowice należały do województwa śląskiego, a od 1950 do województwa opolskiego. W latach 1945–1954 wieś należała do gminy Biedrzychowice[25], w latach 1954–1959 do gromady Twardawa[26], a w latach 1959–1972 do gromady Biedrzychowice. Podlegała urzędowi pocztowemu w Głogówku[27].
Kompleks folwarczny ze słodownią i browarem w Zwiastowicach, którego właścicielem do 1945 był Karol Marx, został upaństwowiony i przekazany państwowemu ośrodkowi hodowli zarodowej, a w dawnej słodowni urządzono biura. W latach 80. XX wieku w budynku wydzielono pięć mieszkań[14].
W 2011 Zwiastowice przystąpiły do Programu Odnowy Wsi Opolskiej[28]. W 2014 oddano do użytku nową remizę ochotniczej straży pożarnej[29]. 1 października 2021 Rada Miejska w Głogówku przyjęła uchwałę o wystąpieniu o zniesienie urzędowej nazwy przysiółka Zwiastowice w Zwiastowicach. Przysiółek znajdował się w wykazie urzędowych nazw miejscowości, jednak nieznana była jego lokalizacja i nie posiadał mieszkańców[30]. Starostwo Powiatowe w Prudniku wydało pozytywną opinię[31]. Z dniem 1 stycznia 2023 nazwa przysiółka została zniesiona[32].
Mieszkańcy
Miejscowość zamieszkiwana jest przez mniejszość niemiecką oraz Ślązaków[33]. Mieszkańcy wsi posługują się gwarą prudnicką, będącą odmianą dialektu śląskiego.
Liczba mieszkańców wsi
- 1871 – 328[34]
- 1885 – 340[35]
- 1905 – 341[36]
- 1910 – 346[37]
- 1933 – 452[38]
- 1939 – 449[38]
- 1966 – 253[39]
- 1998 – 280[40]
- 2002 – 271[40]
- 2009 – 228[40]
- 2011 – 230[40]
- 2013 – 220[41]
Zabytki
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3d/2011-10_Zwiastowice_01.jpg/220px-2011-10_Zwiastowice_01.jpg)
Do wojewódzkiego rejestru zabytków wpisane są[42]:
- kaplica pw. Najświętszej Panny Marii, zabytkowa z 1853 r.
- kapliczka przydrożna, z 1857 r., nie istnieje
- zabudowania folwarku z 1825 r.:
- dom
- spichlerz
- dom nr 33, z XIX w. (nie istnieje)
Zgodnie z gminną ewidencją zabytków w Zwiastowicach chronione są ponadto[43]:
- dom mieszkalny w zagrodzie, nr 1
- dom mieszkalny w zespole dawnej fabryki Marxa, nr 2
- szkoła, ob. świetlica, nr 4
- dom mieszkalny nr 12
- dom mieszkalny (wycużny) nr 12B
- folwark, nr 49; 50; 51 (Mikulsko)
Pomniki i obiekty upamiętniające
- Pomnik poległych w I wojnie światowej – pomnik przy drodze głównej przy kaplicy w Zwiastowicach powstały w latach 20. XX wieku jako upamiętnienie mieszkańców wsi, którzy polegli w I wojnie światowej[44].
Transport
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/65/2011-10_Zwiastowice_02.jpg/220px-2011-10_Zwiastowice_02.jpg)
Transport drogowy
Przez Zwiastowice przebiega droga krajowa:
- 40 Głuchołazy – Prudnik – Kędzierzyn-Koźle – Pyskowice
Zwiastowice posiadają połączenia autobusowe z Głogówkiem, Głuchołazami, Kędzierzynem-Koźlem, Prudnikiem, Twardawą. We wsi znajdują się dwa przystanki autobusowe – „Zwiastowice 01”, „Zwiastowice 02”[45].
Transport kolejowy
W rejonie miejscowości przebiega linia kolejowa nr 137, łącząca Katowice z Legnicą przez Gliwice, Kędzierzyn-Koźle, Prudnik, Nysę, Świdnicę i Strzegom. Najbliższa stacja kolejowa znajduje się w Twardawie.
Kultura
W Zwiastowicach działa Niemieckie Koło Przyjaźni (Deutscher Freundeskreis) – oddział terenowy Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego Niemców na Śląsku Opolskim[46].
Religia
Katolicy ze Zwiastowic należą do parafii św. Małgorzaty Dziewicy i Męczennicy w Twardawie (dekanat Gościęcin). We wsi znajduje się kaplica Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny[47].
Turystyka
Oddział PTTK „Sudetów Wschodnich” w Prudniku ustanowił turystyczną Odznakę Krajoznawczą Ziemi Prudnickiej, którą zdobywa się poprzez zwiedzenie odpowiedniej liczby obiektów w miejscowościach położonych na ziemi prudnickiej, w tym w Zwiastowicach[48].
Bezpieczeństwo
W zakresie ochrony przeciwpożarowej oraz innych miejscowych zagrożeń w Zwiastowicach działa jednostka Ochotniczej Straży Pożarnej[49].
Miejscowość jest pod opieką dzielnicowego rejonu służbowego nr 11 Komendy Powiatowej Policji w Prudniku (Komisariat Policji w Głogówku)[50].
Teren wsi, jak i całej gminy Głogówek, położony jest w strefie nadgranicznej w związku z czym Straż Graniczna dysponuje, na tym obszarze, specjalnymi kompetencjami w zakresie bezpieczeństwa[51]. Gminę Głogówek obejmuje zasięgiem służbowym placówka Straży Granicznej w Opolu ze Śląskiego Oddziału SG[52].
Ludzie związani ze Zwiastowicami
- Paulfranz Grzimek (1859–1912) – adwokat, notariusz, radca prawny, ojciec Bernharda Grzimka, urodzony w Zwiastowicach
Przypisy
- ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 14 stycznia 2024, identyfikator PRNG: 162469
- ↑ a b GUS: Ludność – struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.. [dostęp 2016-09-23].
- ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 1616 [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22] .
- ↑ a b c Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200).
- ↑ a b GUS. Rejestr TERYT.
- ↑ Mapa interaktywna [online], emapy.com [dostęp 2020-06-09] .
- ↑ Bank Danych o Lasach – Mapa [online], bdl.lasy.gov.pl [dostęp 2021-01-23] .
- ↑ Klimat: Zwiastowice: Klimatogram, wykres temperatury, tabela klimatu – Climate-Data.org [online], pl.climate-data.org [dostęp 2020-06-09] .
- ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 1 stycznia 2023
- ↑ a b c Grünhagen 1866 ↓, s. 123.
- ↑ Knie 1830 ↓, s. 712.
- ↑ Triest 1865 ↓, s. 1082.
- ↑ Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 9 września 1947 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1947 r. nr 124, poz. 778).
- ↑ a b c d e f Plan Odnowy Miejscowości Zwiastowice [online], bip.glogowek.pl [dostęp 2022-10-29] .
- ↑ a b Zwiastowice [online], gminaglogowek.info [dostęp 2022-10-29] (pol.).
- ↑ RomanR. Sękowski RomanR., Stosunki społeczne na wsiach księstw opolskiego i raciborskiego w epoce Habsburgów (XVI–XVII wiek) w świetle aktów prawnych i akt sądowych: Materiały, Chorzów: Wydawnictwo Naukowe Instytutu Technologii Eksploatacji – Państwowego Instytutu Badawczego, 2016, s. 208, ISBN 978-83-941769-2-1 .
- ↑ Johann WolfgangJ.W. Wieland Johann WolfgangJ.W., Principatus Silesiae Oppoliensis exactissima Tabula geographica, sistens Circulus Oppoliensem Ober-Glogau Gros Strehliz, Cosel, Tost, Rosenberg, Falckenberg & Lubleniz, Norimbergae: ab Homannianis Heredibus. Cum Spec. S. Caes. Rque Mtis Privilegio, 1736 .
- ↑ AndrzejA. Dereń AndrzejA., XVIII-wieczna rewolucja, „Tygodnik Prudnicki”, Antoni Weigt – redaktor naczelny, 18 (441), Prudnik: Spółka Wydawnicza „Aneks”, 6 kwietnia 1999, s. 17, ISSN 1231-904X .
- ↑ Plan odnowy miejscowości Steblów na lata 2016 – 2022 [online], bip.krapkowice.pl [dostęp 2022-10-29] .
- ↑ 1027 Schwesterwitz (Zwiastowice) II [online], Pieczęcie gminne na Śląsku, 19 sierpnia 2021 [dostęp 2024-01-11] (pol.).
- ↑ KazimierzK. Nabzdyk KazimierzK., Rezultaty wyborów w powiecie prudnickim na początku XX wieku – szkic demograficzny, „Ziemia Prudnicka”, Andrzej Dereń – redaktor naczelny, Prudnik: Spółka Wydawnicza „Aneks”, 2007, s. 75 .
- ↑ Natomiast z pow. prudnickiego należą do terenu plebiscytowego tylko następujące gminy, które tutaj poniżej według polskich i niemieckich nazw imiennie podajemy, „Instrukcja dla Komitetów Parytetycznych”, 2, 1921, s. 24 .
- ↑ Herbert Kunze: Landsmannschaft der Oberschlesier in B-W. [dostęp 2022-10-29]. (niem.).
- ↑ AndrzejA. Dereń AndrzejA., Polska Ziemia Prudnicka, „Tygodnik Prudnicki”, 19 (754), Prudnik: Spółka Wydawnicza „Aneks”, 11 maja 2005, s. 8, ISSN 1231-904X .
- ↑ Powiat Prudnicki (Prudnik), [w:] Wykaz gromad Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Według stanu na z dnia 1 VII 1952 r., Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 1952, s. 249–250 .
- ↑ Uchwała Nr VII/28/54 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Opolu z dnia 4 października 1954 r. w sprawie podziału na gromady powiatu prudnickiego, „Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Opolu”, 12, Opole: Prezydium WRN, 27 grudnia 1954, s. 10–11 .
- ↑ Wykaz gromad wchodzących w skład gminy, „Głos Prądnika”, Czesław Żelazny – redaktor naczelny, 3 (4), Prądnik [Prudnik]: Powiatowy Komitet Osadniczy, 23 listopada 1946, s. 5 .
- ↑ Zwiastowice, gm. Głogówek [online], Rozwój Wsi Opolskiej Program Odnowy Wsi, 23 listopada 2020 [dostęp 2022-10-29] (pol.).
- ↑ MarekM. Karp MarekM., Wszystko dla strażaków, „Tygodnik Prudnicki”, Andrzej Dereń – redaktor naczelny, 17 (1322), Prudnik: Spółka Wydawnicza „Aneks”, 27 kwietnia 2016, s. 11, ISSN 1231-904X .
- ↑ GrzegorzG. Frankowski GrzegorzG., Gmina Głogówek: Przysiółek „widmo” w Zwiastowicach zostanie zlikwidowany [online], Radio Opole, 3 października 2021 [dostęp 2023-01-17] (pol.).
- ↑ Koniec Zwiastowic w Zwiastowicach? [online], gminaglogowek.info, 1 października 2021 [dostęp 2023-01-17] (pol.).
- ↑ Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 20 grudnia 2022 r. w sprawie ustalenia, zmiany i zniesienia urzędowych nazw niektórych miejscowości oraz obiektów fizjograficznych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2783)
- ↑ Ludność Ziemi Prudnickiej, „Tygodnik Prudnicki”, Antoni Weigt – redaktor naczelny, 52 (266), Prudnik: Spółka Wydawnicza „Aneks”, 24 grudnia 1995, s. 10, ISSN 1231-904X .
- ↑ Kreis Neustadt O.S. (1. Dezember 1871) [online], AGOFF [dostęp 2024-06-14] (niem.).
- ↑ Kreis Neustadt O.S. (1. Dezember 1885) [online], AGOFF [dostęp 2024-06-14] (niem.).
- ↑ Kreis Neustadt O.S. (1. Dezember 1905) [online], AGOFF [dostęp 2024-06-14] (niem.).
- ↑ Willkommen bei Gemeindeverzeichnis.de [online], www.gemeindeverzeichnis.de [dostęp 2020-06-08] .
- ↑ a b Deutsche Verwaltungsgeschichte Schlesien, Kreis Neustadt [online], treemagic.org [dostęp 2020-06-08] .
- ↑ Ludność wiejska. Wyniki badania struktury ludności wsi z dnia 15 X 1966, Opole: Wojewódzki Urząd Statystyczny w Opolu, 1969, s. 212 .
- ↑ a b c d Wieś Zwiastowice w liczbach [online], Polska w liczbach [dostęp 2020-06-09] , liczba ludności na podstawie danych GUS.
- ↑ AndrzejA. Dereń AndrzejA., Jak wyludniła się Twoja miejscowość: sprzedam wieś pod Prudnikiem, „Tygodnik Prudnicki”, 2 (1202), Prudnik: Spółka Wydawnicza „Aneks”, 8 stycznia 2014, s. 11, ISSN 1231-904X .
- ↑ Rejestr zabytków nieruchomych – województwo opolskie [online], Narodowy Instytut Dziedzictwa, 23 lipca 2024, s. 109 .
- ↑ Studium 2016 ↓, s. 68.
- ↑ Pomnik w Głogówku upamiętniający mieszkańców – ofiary I wojny światowej [online], upamietnienia.e-wojewoda.pl [dostęp 2023-12-28] .
- ↑ Rozkład jazdy PKS na przystanku Zwiastowice 01, gm. Głogówek [online], e-podroznik.pl [dostęp 2023-08-18] .
- ↑ DFK Zwiastowice / Schwesterwitz
- ↑ Parafie według dekanatów [online], www.diecezja.opole.pl [dostęp 2023-05-02] (pol.).
- ↑ Regulamin Odznaki Krajoznawczej Ziemi Prudnickiej [online], prudnik.pttk.pl [dostęp 2024-01-01] .
- ↑ Jednostki OSP oraz OSP KSRG – Komenda Powiatowa Państwowej Straży Pożarnej w Prudniku [online], gov.pl [dostęp 2024-02-24] (pol.).
- ↑ Komisariat Policji w Głogówku [online], prudnik.policja.gov.pl [dostęp 2024-02-24] (pol.).
- ↑ Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 29 sierpnia 2005 r. w sprawie wykazu gmin i innych jednostek zasadniczego podziału terytorialnego państwa położonych w strefie nadgranicznej oraz tablicy określającej zasięg tej strefy (Dz.U. z 2005 r. nr 188, poz. 1580).
- ↑ PSG w Opolu [online], slaski.strazgraniczna.pl, 19 sierpnia 2012 [dostęp 2024-05-08] .
Bibliografia
- ColmarC. Grünhagen ColmarC., Regesten zur Schlesischen Geschichte, Breslau: Josef Max & KOMP., 1866 (niem.).
- Johann GeorgJ.G. Knie Johann GeorgJ.G., Alphabethisch-Statistisch-Topographische Uebersicht aller Dörfer, Flecken, Städte und andern Orte der Königl. Preuß. Provinz Schlesien ..., Breslau: Graß, Barth und Comp., 1830, OCLC 751379865 (niem.).
- FelixF. Triest FelixF., Topographisches Handbuch von Oberschlesien., Breslau: Wilh. Gottl. Korn, 1864–1865, OCLC 315739117 (niem.), Erste Hälfte, Zweite Hälfte.
- Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta i gminy Głogówek [online], 2016 [dostęp 2023-02-10] .
Linki zewnętrzne
- Zwiastowice, [w:] Archiwum wycinków prasowych, Instytut Śląski [dostęp 2023-10-09] .
- p
- d
- e
- Siedziba gminy: Głogówek
Miasto | |
---|---|
Wsie |
|
Osada |
|
Części miasta |
|
Części wsi |
|
Przysiółki wsi | |
Nieoficjalna część miasta |
|
Nieoficjalne części wsi | |
Uroczysko-dawna miejscowość |